Polski
ATEX i strefy zagrożenia wybuchem – podstawy
Dyrektywa ATEX (2014/34/UE) została wprowadzona, by zapewnić bezpieczeństwo urządzeń pracujących w atmosferach wybuchowych. Dotyczy to m.in. zakładów chemicznych, petrochemicznych, lakierni, magazynów pyłu, przemysłu farmaceutycznego czy spożywczego.
W zależności od rodzaju i intensywności obecności substancji palnych (gazów, par, pyłów), wyróżnia się strefy zagrożenia wybuchem – od 0 do 2 dla gazów i od 20 do 22 dla pyłów.
Każde urządzenie wprowadzane na rynek UE, które ma pracować w tych strefach, musi mieć odpowiedni poziom ochrony – potwierdzony zgodnie z wymaganiami ATEX. I tu pojawiają się kluczowe pojęcia: CJN i DP.
Co to jest CJN?
CJN to skrót od Certyfikatu Jednostki Notyfikowanej. Oznacza to, że urządzenie przed dopuszczeniem do obrotu musi przejść formalny proces oceny zgodności przez niezależną, notyfikowaną jednostkę ATEX (np. TÜV, DEKRA, CNBOP).
Kiedy CJN jest wymagane?
CJN jest obligatoryjne dla urządzeń przeznaczonych do pracy w strefach o wysokim ryzyku zapłonu:
-
Strefy gazowe:
-
0 (1G) – bardzo wysoki poziom ochrony
-
1 (2G) – wysoki poziom ochrony
-
-
Strefy pyłowe:
-
20 (1D) – bardzo wysoki poziom ochrony
-
21 (2D) – wysoki poziom ochrony
-
Co to jest DP?
DP to skrót od Deklaracji Producenta. W tym przypadku producent może samodzielnie ocenić zgodność urządzenia z wymaganiami ATEX i wystawić deklarację WE bez udziału jednostki notyfikowanej.
Kiedy DP jest dopuszczalne?
Tylko w przypadku urządzeń przeznaczonych do stref o niższym ryzyku zapłonu, czyli:
-
Strefy gazowe:
-
2 (3G) – normalny poziom ochrony
-
-
Strefy pyłowe:
-
22 (3D) – normalny poziom ochrony
-
W praktyce: wentylatory, oświetlenie, małe komponenty lub urządzenia instalowane w strefach, gdzie atmosfera wybuchowa występuje rzadko i krótkotrwale.
Tabela porównawcza – CJN vs DP
| Cecha | CJN (Certyfikat Jednostki Notyfikowanej) | DP (Deklaracja Producenta) |
|---|---|---|
| Wymagana certyfikacja | Tak | Nie |
| Wydanie deklaracji | Przez jednostkę notyfikowaną ATEX | Przez samego producenta |
| Koszt i czas wdrożenia | Wyższy, dłuższy proces | Niższy, szybszy proces |
| Zakres zastosowania | Strefy 0, 1, 20, 21 | Strefy 2 i 22 |
| Ryzyko użytkowania | Wysokie – wymagane testy i audyty | Niskie – uproszczone wymagania |
Przykład z praktyki – analiza tabeli ATEX
Zgodnie z tabelą przedstawioną w materiałach promocyjnych Cantoni Group:
| Kategoria | Substancje | Strefa | Poziom ochrony | Certyfikacja |
|---|---|---|---|---|
| 1G | Gazy | 0 | Bardzo wysoki | CJN |
| 2G | Gazy | 1 | Wysoki | CJN |
| 3G | Gazy | 2 | Normalny | DP lub CJN |
| 1D | Pyły | 20 | Bardzo wysoki | CJN |
| 2D | Pyły | 21 | Wysoki | CJN |
| 3D | Pyły | 22 | Normalny | DP lub CJN |
To oznacza, że urządzenie przeznaczone do pracy np. w strefie 1 (2G) musi mieć certyfikat CJN, natomiast urządzenie do strefy 2 (3G) może być wprowadzone zarówno na podstawie CJN, jak i uproszczonej deklaracji producenta – DP.
Obowiązki producenta i użytkownika
Producent:
-
Określa kategorię urządzenia i jego przeznaczenie (strefę).
-
W zależności od kategorii musi uzyskać CJN lub wystawić DP.
-
Musi oznaczyć produkt symbolem Ex, kategorią oraz dołączyć dokumentację techniczną i instrukcję.
Użytkownik (np. pracodawca w zakładzie przemysłowym):
-
Musi przeprowadzić ocenę ryzyka i klasyfikację stref zgodnie z ATEX 1999/92/WE.
-
Odpowiada za dobór odpowiednich urządzeń – zgodnych z wymogami danej strefy (czyli np. nie może stosować urządzeń 3G w strefie 1).
-
Ponosi odpowiedzialność za bezpieczeństwo instalacji i pracowników.
Co się stanie, jeśli użyjesz niewłaściwego urządzenia?
Instalacja urządzenia bez odpowiedniego poziomu ochrony (np. 3D zamiast 2D) w nieodpowiedniej strefie może prowadzić do:
-
Naruszenia prawa (niespełnienie wymagań dyrektywy ATEX),
-
Odpowiedzialności cywilnej i karnej,
-
Ryzyka eksplozji, pożaru lub utraty życia,
-
Unieważnienia polisy ubezpieczeniowej.
Podsumowanie
-
CJN jest obowiązkowe w przypadku urządzeń do stref o wysokim zagrożeniu wybuchem.
-
DP może być stosowane tylko dla urządzeń do stref 2 i 22 – i to pod warunkiem, że producent prawidłowo oceni zgodność.
-
To producent odpowiada za prawidłową certyfikację, ale użytkownik za poprawny dobór i stosowanie.
Wybierając urządzenia do atmosfer wybuchowych, nie warto kierować się wyłącznie ceną. Liczy się bezpieczeństwo, zgodność z normami i – przede wszystkim – życie ludzi.
